Keş Neye Denir? Geçmişten Günümüze Bir Yolculuk
Bugün ofiste bir arkadaşım, öğle tatilinde benimle sohbet ederken, birden “Keş neye denir?” diye sordu. Şaşırdım tabii, çünkü bu kelimeyi ne zaman duysam aklıma hep annemin mutfağındaki o geleneksel sofralar gelir. O anda, “Keş gerçekten ne demek?” diye bir soru sormam gerektiğini fark ettim. İşin doğrusu, “Keş” kelimesinin ardında ne kadar derin bir anlam olduğunu düşündüm. Hadi gelin, hem geçmişine bakalım hem de bugün ne ifade ettiğini keşfe çıkalım.
Keş’in Kökeni: Tarihçesi ve Kültürel Bağlantıları
Keş, aslında Türk mutfağında sıkça rastlanan bir yiyecek türüdür ve tarihi, çok eskilere dayanır. Tam olarak neye denir? Keş, geleneksel olarak yoğurt, peynir ya da süt ürünlerinden yapılan bir tür ekşi süt ürünü diyebiliriz. Fakat bu tanım, keşin derin kültürel bağlamını tam olarak açıklamakta yetersiz kalır. Çünkü keş, yalnızca bir gıda maddesi değil, aynı zamanda geçmişten gelen bir kültürün parçasıdır.
Keş, özellikle Anadolu’nun farklı bölgelerinde sıkça tüketilen ve her köyde, her ailede farklı bir şekilde yapılan bir yiyecektir. Örneğin, İzmir’in kıyı köylerinde, Akdeniz’in kıyısındaki kasabalarda, Karadeniz’in dağlarında keş yapmak bir gelenek haline gelmiştir. Aslında, keşi sadece bir yiyecek olarak düşünmek çok dar bir perspektife sahip olmak olur. Keş, aynı zamanda toplumların sosyal yapıları, geçim kaynakları ve mutfak alışkanlıklarıyla doğrudan ilişkilidir.
Keş’in İçindeki Geçmiş: Benim Annemin Yapma Tarifi
Benim için keş, annemin mutfakta yoğun şekilde ter dökerek yaptığı, sabırla beklenen bir şeydir. Çocukken annem, bazen sabahları mutfakta saatlerce bir kazan süt kaynatır, sonra bu sütü ince ince süzüp, yoğurttan elde ettiği peynirini yapmaya başlardı. İşte o anlar, keşin tam anlamıyla hayatıma girmeye başladığı anlardır. Ne kadar basit bir tarif gibi gözükse de, keş aslında sabır, gelenek ve lezzetin birleşimidir. Hani bir yemeği yaparken hissettiğiniz o “annelik” duygusu vardır ya, işte keş yapmak, annem için de aynı duyguları çağrıştırıyordu. Her bir lokma, geçmişin, geleneklerin ve o emekle şekillenen bir kültürün yansımasıydı.
Keş Bugün Neye Dönüştü?
Tabii ki zaman geçtikçe keşin tarifi, yapılışı ve toplumdaki yeri değişti. Bugün, keş sadece köylerde değil, şehirlerde de sıklıkla karşımıza çıkabiliyor. Fakat keş, günümüzle bağdaştırıldığında bazı yerlerde ticari bir ürün haline geldi. Her markette satılan “keş”ler, çoğu zaman fabrikasyon ve geleneksel yöntemlerden uzak bir şekilde üretiliyor. Aslında, keşin özü, o el yapımı, özene bezene yapılan, sabırla beklenen hali. Ne yazık ki bu geleneksel yapım şekli, modernleşme ve endüstrileşme ile biraz geri planda kalmış gibi görünüyor. Ama yine de, hala bazı köylerde anneler ve babaanneler sabırla keş yapmaya devam ediyor.
Benim de en son keş yaptığımda, markette satılanlara bakarak, ne kadar farklı olduklarını fark ettim. Annemin yaptığı o eski keşin tadı ile bugünkü keşlerin arasında bir fark var. O eski keş, daha yoğun, daha yoğurdumsu, daha doğal bir lezzet taşırdı. Bugünkü keşlerse, daha hafif, daha tatlı ve zamanla lezzetini kaybeden bir tat bırakıyor. İşte tam burada, keşin gerçek anlamını tekrar sorgulamaya başlıyorum. Keş neye denir? Gerçek keş, o eski tariflerin, geleneklerin ve o lezzetin kaybolmaması adına bir hatırlatıcı olabilir mi?
Keş ve Gelişen Toplum: Gelecekte Ne Olacak?
Bir yandan keşin günümüzde modernleşmeye başlaması, ona olan ilgiyi artırıyor, diğer yandan da geleneksel yöntemlerin kaybolması, kültürümüzün bir parçasını kaybetmek anlamına gelebilir. Her geçen gün keşin tarifi de, yapılışı da biraz daha endüstrileşiyor. Belki de bu değişim, toplumsal yapımızla paralel bir şekilde gelişiyor. Zaten hepimiz bir şekilde hızla değişen, tüketim odaklı bir dünyada yaşıyoruz. Yani eski zamanlarda annemizin yaptığı keş, belki de bizim çocuklarımıza ulaşamayacak. Bu düşünce beni biraz üzüyor aslında. Çünkü keş sadece bir yiyecek değil, aynı zamanda bir gelenek ve bir hafızadır. O yüzden, keşin geleceği üzerine düşünmek, aslında gelecekteki kültürel mirasımızı da sorgulamak anlamına geliyor.
Sonuçta Keş Ne Demek?
Keş, zaman içinde değişen ama bir şekilde varlığını sürdüren bir kelime, bir tat, bir gelenektir. Bugün, “Keş neye denir?” diye sorduğumuzda, belki de basit bir gıda maddesiyle karşılaşıyoruz. Ancak, keşin derinliklerinde daha fazlası yatıyor: Aile bağları, kültürel zenginlikler, geçmişle olan ilişki ve en önemlisi de sabır. Her zaman hatırlatmak gerekir: Keş, yalnızca bir tat değil, aynı zamanda geçmişten bugüne taşınan bir mirastır. Kim bilir, belki bir gün bir bakarız, keşin anlamı yalnızca mutfaklarımızda değil, yaşamlarımızda da daha büyük bir yer kaplar.